Bosna i Hercegovina je po prvi put dobila međustrukovni okvir zelenih ishoda učenja za srednje stručno obrazovanje – pionirski dokument ove vrste, jedinstven u domaćem obrazovnom kontekstu. Riječ je o dokumentu koji postavlja zajedničku osnovu za prilagodbu nastavnih planova i programa u različitim strukama i sektorima, te omogućava njegovu primjenu širom BiH.
U okviru projekta ‘Unapređenje okvira za održivo srednje stručno obrazovanje s fokusom na zelenu transformaciju’, Privredna komora Zeničko-dobojskog kantona (ZDK), u saradnji s GIZ-om i uz podršku domaćih i međunarodnih eksperata, od početka 2024. godine realizira aktivnosti usmjerene na razvoj zelenih kompetencija i njihovu sistemsku integraciju u obrazovni sistem.
Jedinstven međustrukovni okvir primjenjiv u cijeloj BiH
Tokom 2024. godine, Privredna komora ZDK predvodila je rad Interdisciplinarne radne grupe na razvoju međustrukovnih zelenih ishoda učenja, namijenjenih svim stručnim zanimanjima. Dokument ‘Međustrukovne zelene kompetencije i ishodi učenja sa preporukama za njihovu integraciju u sistem srednjeg stručnog obrazovanja i obuke’ definiše međustrukovne zelene kompetencije i ishode učenja koji su univerzalni, prevazilaze granice pojedinačnih zanimanja i industrija te ih čine široko primjenjivim i prilagodljivim u različitim sektorima i strukovnim područjima. Time dokument predstavlja jedinstven referentni okvir koji može poslužiti kao osnova za modernizaciju i prilagodbu nastavnih planova i programa u srednjem stručnom obrazovanju širom BiH.
Međustrukovni zeleni ishodi učenja obuhvataju pet ključnih oblasti: utjecaj radnih procesa na okoliš, održivo upravljanje resursima i energijom, upravljanje otpadom, primjenu standarda zaštite okoliša i energije, te sigurno rukovanje opasnim materijama. Pored definisanih ishoda, dokument sadrži i konkretne preporuke za njihovu integraciju u obrazovni sistem, uz očuvanje fleksibilnosti i autonomije škola.
Profesorica Mašinskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu i autorica dokumenta međustrukovnih zelenih ishoda učenja, Sanda Midžić Kurtagić, naglasila je da uspješna integracija ovih kompetencija zahtijeva zajedničko djelovanje svih relevantnih aktera: “Stručna javnost, privreda i obrazovne ustanove već pokazuju značajan entuzijazam i tehničku spremnost – ono što u ovom trenutku nedostaje jeste jasna politička volja i institucionalna podrška.“
CNC operater kao pilot zanimanje za zelenu transformaciju u ZDK
Na osnovu provedene situacijske analize, anketiranja srednjih stručnih škola i privrednih subjekata u Zeničko-dobojskom kantonu, te u saradnji s Ministarstvom obrazovanja, nauke, kulture i sporta ZDK, kao pilot zanimanje za implementaciju zelenih ishoda učenja odabran je CNC operater.
Autor dokumenta ‘Preporuke za integraciju međustrukovnih zelenih ishoda učenja u nastavni plan i program za zanimanje CNC operater’, Damir Kadribašić iz Udruženja Sinergija plus Tešanj, istakao je da je izbor zasnovan na realnim potrebama tržišta rada: “Anketirali smo više od 35 privrednih subjekata, analizirali strateške dokumente i identifikovali zanimanja s najvećim potencijalom za zelenu transformaciju. Od 17 analiziranih zanimanja, CNC operater se izdvojio kao najzapošljivije i najtraženije, ali i kao zanimanje s najvećim potencijalom za pilot-implementaciju zelenih ishoda učenja.“
Zeleni ishodi učenja ne uvode se kao poseban predmet, već se integrišu u postojeće stručne i općeobrazovne predmete, uz zadržavanje autonomije škole u načinu njihove implementacije.
Implementacija u školi i preporuke za ZDK
Pilot-implementacija za Zeničko-dobojski kanton provodi se u JU Mješovitoj srednjoj industrijskoj školi Zenica, koja je aktivno učestvovala u radu Radne grupe za pilot-implementaciju. Finalizirani dokument ‘Preporuke za integraciju međustrukovnih zelenih ishoda učenja u NPP za zanimanje CNC operater’ dostavlja se školi na primjenu, te se, putem Ministarstva obrazovanja, nauke, kulture i sporta ZDK, upućuje i drugim srednjim stručnim školama kao preporuka za korištenje.
Direktor škole, Selvedin Botić, ističe: “Naš cilj je učenicima ponuditi znanja i kompetencije koje su im potrebne za zapošljavanje. Razvijanje ekološke svijesti i racionalnog korištenja resursa danas su važni zahtjevi tržišta rada, a ovaj okvir nam omogućava da ih sistemski ugradimo u nastavni proces.“
Partnerstvo kao ključ uspjeha
Predstavnik GIZ-a i menadžer SVET komponente u okviru SEDEP programa, Roman Gorowoj, istakao je da je srednje stručno obrazovanje ključni stub održivog ekonomskog razvoja BiH: “Bosna i Hercegovina se danas nalazi na važnoj prekretnici, a reformska agenda i približavanje Evropskoj uniji zahtijevaju snažan i moderan sistem stručnog obrazovanja. Bez aktivnog učešća poslodavaca, privrednih komora i institucija nije moguće osigurati kvalitetno srednje stručno obrazovanje i obuku.“
Predsjednica Privredne komore ZDK, Diana Babić, dodala je: “Razvoj ovog međustrukovnog dokumenta predstavlja važan iskorak ka sistemskom ozelenjavanju stručnog obrazovanja u BiH. Komore imaju ključnu ulogu u povezivanju obrazovanja i privrede, a ovaj okvir omogućava da se potrebe tržišta rada jasnije i dosljednije ugrade u obrazovne politike.“
Projekat ‘Unapređenje okvira za održivo srednje stručno obrazovanje s fokusom na zelenu transformaciju’ je dio šire inicijative ‘Jačanje srednjeg stručnog obrazovanja i obuke u BiH (SVET)’, u okviru programa ‘Održivi ekonomski razvoj i promocija zapošljavanja (SEDEP)’, koji sufinansiraju Vlada SR Njemačke i Vlada Švicarske, a implementira GIZ.
